tưởng nhớ phạm công thiện

tiếng la bỏ lại trong gió
một bóng cây trắc bá
(hãy bỏ tôi ở lại cánh đồng này để khóc)
tất cả mọi sự trên thế giới này đã gãy đổ
chỉ còn im lặng ở lại
(hãy bỏ tôi ở lại cánh đồng này để khóc)
chân trời đen cháy xém với cơn lửa dậy
 (tôi đã van người hãy bỏ tôi ở
lại cánh đồng này
để khóc)

federico garcia lorca
phạm công thiện  dịch
 

VŨ TIẾN THỦY - NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH TỪ GỖ RỪNG

Mở đầu cuốn Câu Chuyện Nghệ Thuật "The Story of Art" tác giả E.H. Gombrich cho rằng không hề có cái gọi là Nghệ Thuật. Chữ Nghệ Thuật chỉ xuất hiện sau nhiều ngàn năm nhân loại đã từng đẽo gỗ, đục đá, vẽ tranh, xây cất ...Bấy giờ những cái ấy được dùng như những uy lực đầy bí ẩn.


Và mở đầu cuốn Tiếp Xúc Với Nghệ Thuật, tác giả Thái Bá Vân lại phân biệt lịch sử, và lịch sử nghệ thuật. Theo ông, lịch sử nói chung là sự phán xét cái đã qua không bao giờ trở lại. Còn lịch sử nghệ thuật là sự phán xét những cái còn lại, còn sống, còn thở chung với chúng ta. Do đó nghệ thuật không có hơn kém, hay
dở, mà chỉ có sự thưởng ngoạn ít nhiều.


Riêng ngành Điêu Khắc Gỗ, có thể là già lão nhất, đã hoàn tất chắt lọc mọi tinh xảo của nghệ thuật này. Vậy thì nay có gì mới mẻ để cống hiến? Đây là câu hỏi làm bù đầu hầu hết những người sáng tạo nghệ thuật chứ không riêng gì điêu khắc.
Nghệ nhân có thể đi dạo trong rừng và suy nghĩ. Hoặc tình cờ thấy cục đá, khúc gỗ nhặt về lui cui đục đẽo. Ở đây sẽ không kể đến cái khéo của bàn tay, mà là cái hay của tư duy sáng tạo. Điêu khắc gỗ nương theo nguyên liệu thiên nhiên, từ vết nứt, chỗ sâu mục, nghệ nhân có tham vọng "cứu" khúc gỗ khỏi sự chết. Hoặc để khúc gỗ kể lại đời mình. Hoặc mình kể cuộc đời cho gỗ nghe.
Đó là cái có thể gọi là mới mẻ để công hiến .


Tại Thung Lũng Santa Clara, California, không xa những khu rừng dọc theo triền núi, trong một  ngôi  nhà với  không gian nho nhỏ, ít dụng cụ thô sơ, nghệ nhân Vũ Tiến Thủy đã vừa hoàn tất một số tác phẩm "dọ dẫm" cho Nghệ Thuật Tạo Hình Từ Gỗ Rừng.


Xem tác phẩm của Vũ Tiến Thủy tại đây:
 http://www.youtube.com/watch?v=ldu5ePdae-4&fmt=

Nguyễn Bá Trạc, Phần Lan 7/3/11 

cái chết của lửa

cái chết của đất sinh ra lửa
lửa ngoài trời là ánh sáng
lửa trong tim là bóng tối


cái chết của lửa sinh ra thinh không


tường vũ anh thy 6/3/11

núi tuyết, biển mai và trang kinh

sinh tử đã đong trong hũ rượu
cầm bằng dan díu với không hoa
hỡi ơi núi tuyết sinh cây quí
một tí duyên lành nở sớm mai

gió đã lau khô chùm nguyệt quế
để mảnh trăng về giữa khói hương
người ở người đi chưa vững đất
đếm xem mái tóc mất dăm ba
bên kia núi tuyết bên kia biển
hơi thở dường như vẫn dạt dào


xin hãy đào sâu vào giếng cổ
đem giòng lệ ngọc rửa chiêm bao
trang kinh mở ghé bờ rêu cỏ
có tụng hay không cũng nhiêm màu


tường vũ anh thy

giắt tay nhau với đóa hoa nhài

những lọn sóng giắt tay nhau đi trên đại duơng
những hạt cát giắt tay nhau đi trên sa mạc
những luồng gió giắt tay nhau đi qua không trung
và cây cối giắt tay nhau đi trên mặt đất
chúng ta có nên giắt tay nhau với đóa hoa nhài


hỡi ơi hành tinh ta ở quanh quẩn với mặt trời
ta không thể thấy giải ngân hà không ngừng sinh nở
những vì sao vẫn giắt tay nhau đi trong vô cùng


chúng ta đã chỉ là những hành khách lạ
chưa từng thật thà giắt tay nhau
nay ta có nên giắt tay nhau
đi trên sóng hay dưới những bảng chỉ đường
hỡi ơi trời đất lạ thường
nghìn năm chợt có
một ngày như không

chúng ta có nên giắt tay nhau với đóa hoa nhài
cùng những giòng sông
cùng những đọt mưa
đưa ta về quê xưa
đưa ta về quê khác
rừng núi đầm lầy bình nguyên hải đảo
từ tunisia đến ai cập libya
từ lục địa trung hoa qua đông duơng
từ ba tư miến điện triều tiên cuba châu phi châu mỹ
chúng ta có nên giắt tay nhau với đóa hoa nhài
theo giòng nước mắt sinh tồn
cuộc trăm năm nọ oan hồn còn ghi


chúng ta có nên giắt tay nhau với đóa hoa nhài
như những người của trái đất
mất hay còn
cũng cất được rượu trần gian


tường vũ anh thy  24/2/11

những bước lang thang trên hè phố của gã bình nguyên lộc

Đọc lại cuốn những bước lang thang trên hè phố của gã Bình Nguyên Lộc tôi muốn chất vấn nếu ổng còn sống. Chất vấn rằng: Tại sao ông nhắc đến bao nhiêu thứ cây cối hoa cỏ ở Sài Gòn hồi đó, mà tuyệt nhiên không nói gì về cây bông gòn của tôi ?

Tuy nhiên, Bình Nguyên Lộc đặc biệt viết về mồ mả cũ của Sài Gòn xưa ( chiếm gần 1/3 sách ). Người ta sống gần, sống quanh, và sống...trên các mồ mả ! Chính gia đình tôi hồi mới di cư (1954) đã từng ở Xóm Củi, cạnh nhà là một ngôi mộ xây ! Nhà hàng xóm còn dựa lưng vào mả ! Trước mả là ngã ba hẻm. Người bán hàng rong và trẻ nít thường xúm xít hồn nhiên bên mả. " Mồ mả ở Sài Gòn thân mật quá chừng. Người ta sinh hoạt giữa mồ mả như quen biết với ma dữ lắm. Ở cổng xe lửa Mỹ, bên hông nhà thuơng Từ Dũ có hai ngôi mộ song hồn khá to. Trên mộ có cây mọc. Người ta treo võng dưới tàn cây vào những trưa hè, người ta đong đưa kẽo kẹt trông rất an nhàn. Ngộ nghĩnh nhứt là tấm bảng hiệu "  hớt tóc"  cắm trên đó, cạnh chiếc võng. Khách hớt tóc cứ ra vào cái tiệm lộ thiên ấy mà không chút sợ sêt, e dè (trang 90). Ở Mỹ làm gì mà có cảnh ấy nhỉ? Ông Bình Nguyên Lộc còn tiết lộ chi tiết này : Sài Gòn đâu đâu cũng có mồ mả, nhiều nhất là Đàng Ô Ma (gần phía Hồng Thập Tự cũ). Ô Ma có lẽ là phiên âm từ tiếng Pháp Aux  mares (phía vũng lầy). Ông đặt câu hỏi: "Sao ta chôn xác người ở xóm vũng lầy? Thật là khó hiểu."  Nhưng tôi cho đây là thêm chứng cớ về vùng đầm lầy của Sài Gòn xưa ( văn minh đầm lầy ). 

Đọc Bình Nguyên Lộc ta còn học được vài chữ vài tiếng lạ miền Nam như bài ca dao :

Chợ Bến Thành mới

Kẻ lui người tới

Xem tứ diện rất xinh

Thấy em tốt dạng tốt hình

Chẳng hay em có chốn duơn* tình hay chưa?

-Anh hỏi em về việc duơn tình

Em đà có chốn gửi mình cho Thanh**

-Căn duơn đâu mà thấu đến bên Tàu

Họa chăng em thấy chú lửng *** giàu em ham ?

Ông ghi chú: * duyên. ** người Tàu đời Mãn Thanh.*** người Tàu còn trẻ. ( tr. 124) Té ra "lửng" là còn trẻ. Chú lửng là anh Ba Tầu còn trẻ ! ( gửi cái nghĩa này cho gio-o ).Tôi tìm trong Tự Vị Tiếng Miền Nam của Vuơng Hồng Sển cũng chưa thấy có !

Cuối sách Bình Nguyên Lộc van xin :

Mai sau dù có thế nào

Đốt lò hương ấy đọc ca dao này .

Gần như những lời tiên tri: phụ nữ Việt gần đây đua nhau lấy các chú lửng. Nghe nói các chú lửng đi đào bới bô-xít gì đó ở miền trung Việt cũng ra sức tìm đào Việt lấy chơi ! Thiệt là nhục nhã hết ý !

Ghi chú: Những Bước Lang Thang Trên Hè Phố Của Gã Bình Nguyên Lộc được in ở Sài Gòn vào thập niên 60, đến năm 1999 nhà xuất bản Trẻ cũng ở Sài Gòn tái bản

.

tường vũ anh thy 16/2/11 

  

rằm tháng giêng